Ntoma

Diospyros mespiliformis, jackalberry (leyi tivekaka tani hi African ebony naswona hi vito ra yona ra xi Afrikaans jakkalsbessie ), i nsinya lowukulu wa dioecious lowu tshamaka wuri wa rihlaza lowu kumekaka ngopfu eka ti savannas ta Afrika. Ti jackals titsakela mihandzu leyi, hikokwalaho ka mavito lawa ya tolovelekeke. I xirho xa ndyangu wa Ebenaceae, naswona yi fambelana na ebony ya ntiyiso (D. ebenum) na persimmon leyi dyiwaka ( D. kaki).

Nhlamuselo

Misinya leyi vupfeke yina makwandzasi ya grey ya ntima lawa yanga na swiphemuphemu. Murhi lowunkulu wufika eka xiringaniso xa mune to ntsevu wa timitara (khume nharhu ku ya eka makume mbirhi ft) hi ku leha, hambi leswi minkarhi yin’wana mirhi yi fikaka eka makume mbirhi ntlhanu wa timitara (82.) ft). Matluka ya kona ya tsindziyerile naswona ya rihlaza ra ntima na matluka ya elliptical, lawa ya talaka ku dyiwa hi swiharhi leswi risaka swofana na tindlopfu na tinyarhi ta Afrika. Murhi lowu wu hluka hi nguva ya timpfula; swiluva a swi hetisekanga, swi ni rimbewu emirhini leyi hambaneke, naswona swi ni muvala wa khirimi. Nsinya wa xisati wu tswala mihandzu hi nguva yo oma naswona leswi swi dyiwa hi swiharhi swotala swa nhova; tina xivumbeko xa oval, yatshuka kumbe ya xivunguvungu loko ti vupfile naswona ti kwalomu ka mbirhi ku fika ka nharhu wa ticetimita (0,8–1,2) hi ku hatlisa in) hi vukulu. Mihandzu yitshama yirikarhi yi nghenisiwa eka ti calyx lobes leti phikelelaka. Kufana na marula, nsinya lowu wutsakeriwa hi vanhu va Bantu, lava vatava siya vakula eka misava ya vona leyi rimiweke leswaku vata tshovela mihandzu.

Ndhawu na ndhawu yo tshama eka yona

Diospyros mespiliformis yi hangalaka ngopfu hi Afrika yale Subsaharan xikan’we na Yemen.

Misinya ya Jackalberry yitala ku mila emakhwatini yale ribuweni nale ka ti termite mounds, yitsakela misava leyi dzikeke ya alluvial, kambe ayi tolovelekanga eka misava ya sandi e savanna. Yi mila hi mutualism na ti termites, leti humesaka moya eka misava leyi rhendzeleke timintsu ta yona kambe tinga dyi tihunyi leti hanyaka; hi hala tlhelo, murhi lowu wu nyika nsirhelelo eka ti termites. Jackalberry i xirho lexikulu xa muxaka wa yona e dzongeni wa subtropics, naswona yikona en’walungwini kuya e Sahara. Yihumelela eka tindzhawu tale henhla kusuka eka tindzhawu ta subtropical kuya eka tropical.

Matirhiselo

Mihandzu

Rhavi leri vekaka mihandzu ra nsinya wa xisati.

Ximilani xa swakudya swa ndhavuko e Afrika, muhandzu lowu wuna vuswikoti byo antswisa swakudya, ku tlakusa nsirhelelo wa swakudya, ku kurisa nhluvukiso wa le makaya naku seketela nhlayiso wa misava lowu nga heriki.

Mihandzu leyi omisiweke ya nsinya wa jackalberry, leyi lulameleke ku hlayisiwa.

Mihandzu ya kona ya dyiwa hi vanhu; nantswo wa yona wu hlamuseriwile tani hi xikwavava -like, na kufana ka chalky loko yinga vupfangiki, na nyama yo tsokombela loko yi vupfile. Hi xiringaniso mihandzu leyi yina mbirhi ku fika eka ntlhanu wa mbewu ya buraweni. Vanhu votala vatsakela ku ti tshika ti oma loko vanga se dya, naswona letinga oma ti hlayisiwa naku dyiwa tani hi swakudya swo olova loko mihandzu yotsakama yihuma nguva. Minkarhi yin'wana ti hlayisiwa, ti nga omisiwa ti gayeriwa ku va vuswa naswona ti tala ku tirhisiwa ku sweka biya na brandy.

Vanhu vale ka Ovambo va vitana mihandzu ya jackalberry eenyandi naswona vayi tirhisa ku distill ombike, byala bya vona bya xintu.

Vutshunguri

Matluka, madzovo na timintsu ta sinya lowu tina tannin, leyinga tirhisiwaka tani hi styptic ku tiyisisa ku huma ngati. Timintsu ta kona ti dyiwa ku basisa switsotswana naswona ku ehleketiwa leswaku i murhi wa nhlokono.

Rihunyi

Tihunyi ta jackalberry ti lava kuva tinga ngheniwi hi termite. Tihunyi ta mbilu tina mavele ya kahle naswona ti tiya, naswona titala kutirhisiwa ku endla fuloro ya mapulanga na fanichara. Swirhabyani swa murhi lowu swi tirhisiwa ku endla swikepe.Tihunyi ta kona tina mihlovo kusuka eka muhlovo wotshuka wo dzwihala kuya eka buraweni wo dwihala swinene.

swifaniso

• 
  broken green fruit
• 
  ripe fruit, disected
• 
  new foliage
• 
  mature foliage