Ntoma

Kusuka e Wikipedia
Tlulela eka: Xikomba-ndlela, Lava
Ntoma
Diospyros mespiliformis MS 2107.JPG
Switirhisiwa Tihunyi · Vutshunguri

Ntoma i nsinya lowu talaka ku mila enhoveni, wu tlhela wu kula swinene. Murhi lowu wu na marhavi yo tala swinene na ndzhuti wo titimela swinene. Mihandzu ya kona yi vuriwa tintoma. Loko mihandzu leyi yi nga vupfanga, yi na muhlovo wa rihlaza, yi tlhela yi va na mahla loko u yi dya. Kasi loko yi vupfile, i ya xitshopana.[1][2]

Matirhisele[Lulamisa | edit source]

Mihandzu ya Ntoma:[Lulamisa | edit source]

Mihandzu leyi yi rhandziwa swinene hi varisi, misinya na swiharhi swo fana na timfenhe. Tinyungu ta tintoma i ta muhlovo wa ribungu. Varisi va dya tintoma va tlhela va nwa mati va xurha. Tintoma timbisi ti dlaya tindleve loko munhu a ti dya hikokwalaho ka mahla ya tona. Khale ka khaleni, a ku tirhisiwa tintoma to ka ti nga vupfanga ku namarheta maphepha ya tibuku kumbe ku namarheta swifanisi emaphepheni hikuva khale a hi nga ri naswona swa Xilungu.[1]

Ntirho wa Mahanti ya Ntoma:[Lulamisa | edit source]

Nkoka wa mahanti ya ntoma eka vanhu ya tshungula ku vava kale khwirini hikuva ku phaphiwa mahanti ya ntoma ma katsiwa na mahanti ya nkanyi u sweka kumbe ma lovekiwa. Kutani ma nwiwa na mati ya kona. Matluka, mahanti na marhavi swi tshungula vuvabyi bya matshasi, switshetshela, ku hisaka misinya, nchuluko lowu katsaka ngati na swilondzo. Swilo leswi swa lovekiwa ematini kutani ku nwiwa mati ya kona.[3]

Ntirho wa timintsu ta Ntoma:[Lulamisa | edit source]

Timintsu ta ntoma ti tirha ku tshungula nwana loko a ha ri ntsongo. Loko nwana a ha ku velekiwa, enhlokweni ya yen aka tlulatlula kutani vakhegula va ku u na xa le nhlokweni, ku tirhisiwa timitsu na swinwana ku tshungula vana.[3]

Mintshaho[Lulamisa | edit source]

  1. 1.0 1.1 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo. 
  2. National Research Council (2008-01-25). "Ebony". Lost Crops of Africa: Volume III: Fruits. Lost Crops of Africa 3. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10596-5. Retrieved 2008-07-25. 
  3. 3.0 3.1 Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 161. ISBN 978177009237 Check |isbn= value (help).