Vunanga

Kusuka e Wikipedia
Tlulela eka: Xikomba-ndlela, Lava
Vuleteri bya vunanga bya khale ka Magriki
Vagibhita vakhale vari karhi vachaya vunanga

Vunanga ivutshila bya ndzhavuko lebyi hlanganisaka ku chaya naku yimbelela. Swiyenge swa vunanga swihlanganisa vuenti, kuvuyelela, na ku cincacinca ka marito na mpfumawulo. Muxaka wa vunanga wunga kandziyisa xiyenge xin'we kumbe swin'wana. Vunanga byi tlangiwa hi swichayana swo hambana na kuyimbelela leswaku kusumiwa nghoma. Rito vunanga hi xigriki i mousike; kumbe "vutshila bya vayimbeleri".[1]

Hi kuangarhela, nhlamuselo wa vunanga byi hlanganisa na tindlela to endla vunanga (tinsimu, tinghoma na mupfumawulo ya vunanga), kuxopaxopa vunanga na tidyondzo ta vunanga bya khale. Vagriki vakhale na va Indiya ava hlawula mafambisele ya vunanga hikuya hi mimpfumawulo ya swichayachayana kumbe marito. Vunga byi fanela ku nadziha e tindleveni loko byi yingiseriwa. Hambiswiritano n'wavunanga John Cage u ehlekete leswaku mpfumawulo wun'wana na wun'wana wunga va vunanga, hixikombiso, ute "Kuhava pongo, kova mpfumawulo ntsena."[2]

Kuendla, kutlanga, nkoka na nhlamuselo wa vunanga, swa hambana hambana kuya hi ndzhavuko. Kusuka ka khale, vunagna byin'wana abyi nga voniwi tani hi vunanga lebyinene, kufana na vunanga bya Beethoven, hi 1825,[3] vunanga byo sungula bya jazz hi malembe ya 1900.[4][5] Kuna tinxakanxaka ta vunanga, kuhlanganisa na Vunanga byo duma, vunanga vutshila, vunanga bya vukhongeri na vunanga bya ntirho.

Eka mindzhavuko yotala, vunanga ibya nkoka eka vutomi bya vanhu, byi tlanga xiphemu xo hlawuleka eka vukhongeri, mintirho ya xintu, michato, mincino na yin'wana mintirho ya makhwaya. Van'wana vanhu va tlanga vunanga tani hi xilo xo titsakisa no hundzisa nkarhi, kasi van'wana vatlanga vunanga tani hi ntirho wo tihanyisa. Nkomponi ya vunanga yinhlanganisa, vatsari, vahumelerisi na vatlangi va vunanga, kuhlanganisa na vaxavisi va vunanga lebyi rhekhodiweke.

Mintshaho[Lulamisa | edit source]

  1. "Mousike, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, at Perseus". perseus.tufts.edu. Retrieved 27 October 2015. 
  2. Kozinn, Allen (13 August 1992). "John Cage, 79, a Minimalist Enchanted With Sound, Dies". New York Times. Retrieved 11 September 2012. 
  3. Watson 2009, 109–10.
  4. Reiland Rabaka.
  5. Manabe, Noriko.