Xitsonga
| Tsonga | ||
|---|---|---|
| Rivulavuriwa e: | ||
| Region: | Limpopo, Mpumalanga | |
| Ntsengo wa Lavavulavulaka: | 3,275,105 | |
| Muti wa ririmi: | Niger-Congo Atlantic-Congo Volta-Congo Benue-Congo Bantoid Southern Narrow Bantu Tsonga |
|
| Official status | ||
| Ririmi-ximfumo e: | ||
| Rilanguteriwa hi: | no official regulation | |
| Tikhodi ta ririmi | ||
| ISO 639-1: | ts | |
| ISO 639-2: | tso | |
| ISO 639-3: | tso | |
| Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode. | ||
Xitsonga (Tsonga, Thonga, Tonga, Gwamba, Shangaan, Shangana) - i ririmi leri vulavulavuriwaka e dzongeni wa tiko ra Mozambique, e n´walungwini na vuxeni bya tiko ra Afrika-Dzonga, e Swazini xikan´we na le ka xiphemu xin´wani xa tiko ra Zimbabwe.
Leswinga ndzeni |
Kufanisa ka tindzimi [Lulamisa]
Xitsonga i ririmileri fanisiwaka e hansi ka rhavi ra tindzimi ta Bantu leti vulavuriwaka kusukela e Niger-Congo. Matsonga ma vitiwa machangana minkarhi yo tala. Matsonga yo tala ma ake e Xifundzheni xa Limpopo e Afrika Dzonga.
````
Kuhangalaka ka vanhu hi mbangu [Lulamisa]
Xitsonga xi vulavuriwa hi kwalomu ka 1,646,000 wa vanhu e swifundzeni swa Limpopo; Joni na Mpumalanga e Afrika Dzonga, kuhlanganisa na kwalomu ka 1.5 wa timiliyoni ta vanhu e Mozambhiki, na 19,000 wa vanhu e Swaziland. Ku ni 100,000 wa vanhu lava va vulavulaka xitsonga (kumbe rinwe ra marhavi ya kona) e Zimbabwe.
Xiyimo-mfumo [Lulamisa]
Xitsonga i rinwana tindzimi-mfumo ta Afrika dzonga .
Marhavi ya ririmi/Tinxaka ta Ririmi leri [Lulamisa]
Marhavi ya ririmi ra Xitsonga ma vulavuriwa kuya fikela e nwalungwini wa nambu wa Risavi e Zimbabwe ku hlanganisa na kuya fika e Dzongeni ra KwaZulu/Natal. Hambi leswi marhavi lawa ma twisisanaka, kuni kuhambana loku twalaka hi kuya hi vumbangu na nhlohlotelo wa vu kolonyi. Xitsonga xi ni maxaka ya le kusuhi ngopfu lawa kunga: Xirhonga, lexi vulavuriwaka e Maputo, Mozambhiki, na Xitswa, lexi vulavuriwaka e Nyembane na Xihlengwe lexi kumekaka ku ya e Zimbabwe.
Marhavi lawa ma hambana hi mavulavulele. Hixikombiso, E ka Xitsonga xa le Afrika Dzonga u nga ku Xikwembu. E Zimbabwe vaku Chikwembu.
Marhavi lawa hinkwawo ma kume nhlohlotelo lowu nga ringaniki wa ririmi ra xiZulu naswona, e Zimbabwe, hi ririmi ra xiNdevele. Leswi swi hoxe marito lawa ayanga rikona eka xitsonga xa khale.
Swikombiso swa marito lama lombiweke: ngqondo, gqoka, rincingo, qamba, Mugqivela... naswinwana.