Xitsonga Machangana

Xifaniso xa vatsonga machangana

Vatsonga i ntlawa wo hambana wa tinxaka leti katsa Vashangaan, Vathonga, Vatonga, Vandzawu, VaTshwa, Vakalanga na Valoyi, ku vula tin’wana. Ku hambana ka tinxaka ka tala ku vangela leswaku van’wana va ala vito ra Shangaan kumbe Tsonga, swi ya hi munhu loyi u vulavulaka na yena. I swa nkoka ku twisisa leswaku Vatsonga hinkwavo va huma eka ntumbuluko wun’we, kambe xin’wana na xin’wana xa tinxaka xi teke vutivi ni vutihlawuleli byo hambana. Vatsonga va kumeka eAfrika-Dzonga, eMozambique na le Zimbabwe.

Masungulo ya Vatsonga ma tlhela ma tlhelela emikarhini ya Hosi Shaka Zulu, loko a va tiveka hi ku cincana masela ni swibya swa tinhlalu va kuma koporo, mananga ni munyu. Hosi Shaka u rhumele Soshangane (Manukosi) leswaku a ya hlula ndhawu leyi sweswi yi vuriwaka Dzonga ra Mozambique hi lembe-xidzana ra vu-19 hi nkarhi wa mphikelelo wa Mfecane. Soshangane u kokiwile hi ku saseka ni ku nona ka tiko rero swin’we ni ku titsongahata ka vaaki va rona, lava a va katsa tinxaka ta Vanguni na Vatsonga.