Xihenge

 

Xihenge (Ananas comosus) i swimilana swa le tindhawini to hisa leswi nga ni mihandzu leyi dyiwaka; i ximilana lexi nga duma swinene eka ikhonomi ya ndyangu wa Bromeliaceae.

Xihenge xi huma eAmerika Dzonga, laha xi byariweke kona ku ringana malembe yo tala. Ku tumbuluxiwa ka ximilani xa xihenge e Europe hi lembe ra xidzana ravu 17 swiendle leswaku xiva xifaniso xa nkoka wa ndhavuko wo hlawuleka. Kusukela hiva 1820s, swihenge a swi byariwa hiku xavisiwa eka swi yindlwana swo hlayisa swimilana . Mihandzu leyi yi pfuna ngopfu eka ku endla ti juzi, yi ni matirhiselo yo hambana-hambana eka swakudya ni le ka ti dizete .

Swihenge swikula tani hi xihlahla lexintsongo; swiluva ha xin'we-xin'we swa ximilani lexi nga riki na vulombe swi hlangana swi vumba mihandzu yo tala . Hi ntolovelo ximilani lexi xi hangalaka kusuka ehansi ku fikelela ehenhla ka mihandzu kumbe kusuka eka xirhabyani xale tlhelo, naswona hi ntolovelo xivupfa endzhaku ka lembe.