Siku ra Afrika

Siku ra Afrika (khale ka Siku ra Ntshunxeko wa Afrika na Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ) i xitsundzuxo xa lembe na lembe xa ku simekiwa ka Nhlangano wa Vun’we bya Afrika hi ti 25 Mawuwani 1963. Ri tlangeriwa ematikweni yo hambana hambana eAfrika xikan’we na le misaveni hinkwayo. Nhlangano lowu wu siviwe hi Nhlangano wa Afrika, ku nga African Union hi ti 9 Nhlangula 2002, kambe holideyi leyi yi ya emahlweni yi tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi.

Matimu

Nhlengeletano yo Sungula ya Matiko ya Afrika lama Tiyimeleke yi khomeriwe eAccra, Ghana hi ti 15 Dzivamisoko 1958. Yi vitaneriwe hi Holobyenkulu wa Ghana, Dr. Kwame Nkrumah, naswona a yi vumbiwa hi vayimeri lava humaka eEgipta (hi nkarhi wolowo a ri ri xiphemu lexi vumbeke United Arab Republic ), Ethiopia, Liberia, Libya, Morocco, Sudan, Tunisia, Nhlangano wa Vanhu va Cameroon, na tiko leri a ri rhurhela nhlengeletano ku nga, Ghana. Nhlangano wa Afrika-Dzonga a wu rhambiwanga. Khonferense yi kombise nhluvuko wa minhlangano ya ntshuxeko eka tikonkulu ra Afrika ku engetela eka ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku ti ntshunxa eka vulawuri na ku tirhisiwa ku biha hi matiko mambe. Hambi leswi Pan-African Congress a yi tirhela swikongomelo leswi fanaka ku sukela loko yi sunguriwile hi 1900, a ku ri ro sungula nhlengeletano yotani leyi yi va kona emisaveni ya Afrika.

Khonferense yi vitanele ku simekiwa ka Siku ra Ntshunxeko ra Afrika, siku ro "...fungha lembe rin'wana na rin'wana nhluvuko lowu yaka emahlweni wa pfhumba ra ntshuxeko, na ku kombisa ku tiyimisela ka vanhu va Afrika ku tintshunxa eka vulawuri na ku hlongahatiwa hi matiko mambe."

Khonferense leyi yi tivekile ngopfu tinhlengeletano leti landzeleke ta tinhloko ta matiko na mimfumo ya Afrika hi nkarhi wa Ntlawa wa Casablanca na Ntlawa wa Monrovia, ku fikela loko ku vumbiwa Nhlangano wa Vun’we bya Afrika (OAU) hi 1963.

Matimu

Tsalwa leri ri sayiniwile hi hinkwavo lava a va ri kona hi ti 26 ta Mudyaxihi, handle ka tiko ra Morocco. [ a ] Eka nhlengeletano yoleyo, Siku ra Ntshunxeko wa Afrika ri thyiwe vito lerintshwa ra Siku ra Ntshunxeko wa Afrika . Hi lembe ra 2002, OAU yi siviwe hi Nhlangano wa Afrika . Hambiswiritano, ku tlangeriwa loku thyiweke vito lerintshwa ka Siku ra Afrika ku ya emahlweni ku tlangeriwa hi ti 25 ta Mudyaxihi hi ku xixima ku vumbiwa ka OAU.

Minkhuvo ya manguva lawa

Siku ra Afrika ri ya emahlweni ri tlangeriwa eAfrika ni le misaveni hinkwayo, ngopfu-ngopfu hi ti 25 ta Mudyaxihi (hambileswi minkarhi yin'wana minkarhi leyi ya minkhuvo yi nga ndlandlamuxiwa ku ringana masiku kumbe mavhiki). Tinhloko-mhaka ti vekiwa eka lembe rin'wana na rin'wana eka Siku ra Afrika, laha lembe ra 2015 ku nga "Lembe ra ku Timbahatiwa ka Vavasati ni Nhluvuko wa Afrika eka Agenda 2063". Eka xiendlakalo xa le Dorobeni ra New York hi 2015, Xandla xa Matsalana-Jenerala wa Nhlangano wa Matiko, Jan Eliasson, u tise rungula ro huma eka Matsalana-jenerala Ban Ki-moon laha a nga ku, "A hi...tiyiseni matshalatshala ya hina yo nyika vavasati va Afrika ku fikelela dyondzo, mitirho na rihanyo naswona, hi ku endla tano, hi hatlisisa ku cinca ka Afrika". Xiga xa nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2023 a ku ri "Afrika ra hina Vumundzuku bya hina". Nhloko-mhaka ya nkhuvo wa Siku ra Afrika ra 2024 i "Dyondzo Leyi Faneleke Eka Lembe-xidzana ra vu-21".

Ku tlangeriwa ka xifundzha xa vutsevu na diaspora

Siku ra Afrika – Kharibiya (CARICOM).

Hi 2021 Riphabliki ra Kenya ri khomile samiti yo sungula ya nhlanganelo ya Nhlangano wa Afrika xikan’we na xifundzankulu xa Nhlangano wa Kharibiya (CARICOM) hi xiviri. Ku tsundzuka xiendlakalo lexi ku tekiwile xiboho xa leswaku September 7, yi ta tlangeriwa lembe na lembe tanihi Siku ra Afrika-CARICOM etikweni hinkwaro ra Kharibiya ku lemuka na ku tiyisisa vuhlanganisi exikarhi ka CARICOM na Afrika. Rosungula ra August ri tlangeriwa tani hi Siku ra Ntshunxeko wa Afrika eka xiphemu lexikulu xa Mfumo wa Britain ku suka eka Trans-Atlantic African Slave Trade naswona ku engeteriwa ka Siku ra Afrika e Caribbean swifanele kufika ku tekiwa tani hi xiphemu xa nkhuvo lowu tivekaka tani hi ‘Nkarhi wa Ntshunxeko’ eka matiko hinkwawo ya Caribbean.

Nakambe vona

• Afrika
• Vahlapfa va Afrika
• Nxaxamelo wa tinxaka ta Afrika
• Minhlangano ya ntshunxeko wa Afrika
• Ku herisiwa ka vukoloni bya Afrika
• Vumaki bya Pan-Africanism
• Siku ra Matiko ya Misava ra N’wana wa Afrika

Ku hlaya loku yaka emahlweni

• Allardt, Helmut, na yena; Nhlangano wa Ikhonomi ya le Yuropa (1959). Mintirho na swikongomelo swa Nhlangano wa Ikhonomi ya Yuropa eAfrika : nkulumo leyi nyikeriweke hi xiendlakalo xa Siku ra Afrika eka Nkombiso wa Tiindasitiri ta le Jarimani, eHanover, hi ti 30 Hukuri 1959. Brussels : Ndzawulo ya Minkandziyiso ya Miganga ya le Yuropa. OCLC 883719446 .
• Mugabe, Robert Gabriyele, na yena; Zimbabwe. Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho (1987). Nkulumo leyi nyikiweke Rixaka hi Cde R. G. Mugabe, Holobyenkulu wa Zimbabwe, hi Siku ra Afrika, 25 Mawuwani 1987. Xitatimende xa pholisi. Causeway, eZimbabwe : Vukorhokeri bya Mahungu, Poso na Vuhlanganisi bya Tiqingho. OCLC 180493758 .
• Ginkel, J. A. veni; Huvo, Julius; Langenhove, Luk veni, naswona swi vula leswaku; Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko; Nhlengeletano ya Siku ra Afrika eka ku Hlanganisa Afrika (2003). Ku hlanganisa Afrika : mavonelo ya ku hlanganisiwa ka miganga na nhluvukiso . Tokyo : Yunivhesiti ya Nhlangano wa Matiko. OCLC 800928725 .
• Bond, Patrick (2004) na yena. Afrika-Dzonga na xihlawuhlawu xa misava hinkwayo : tipholisi ta tikonkulu na ta matiko ya misava na tipolitiki : mbulavulo eka Masiku ya Afrika ya le N’walungwini wa Nordiska Afrikainstituet, Uppsala, Sweden 4 Khotavuxika 2003. Phepha ra mbulavurisano / Nordiska Afrikainstituet = Nhlangano wa Dyondzo ya Afrika wa le Scandinavia. Xikolo xa Afrika xa Nordiska. Papila ra Nkanelo, . - xihlamusela-marito ; 25. .

Swihlanganisi swa le handle

• Siku ra Afrika (website ya Nhlangano wa Afrika) .
• Nxaxamelo wa tiholideyi – Nhlangano wa Afrika
• Afrika – Siku ra Kharibiya (Nhlangano wa Kharibiya – webusayiti ya Vumatsalani bya CARICOM) – Nhlengeleto wo hambana wa switatimende, switiviso swa mahungu, switiviso swa samiti, swifaniso.