Ntivompfumawulo
Ntivompfumawulo i dyondzo ya mipfumawulo[1] ya ririmi, mavumbelo, matwariselo na matsalelo ya yona. Mipfumawulo ya Xitsonga yi aviwa hi tinxaka tinharhu, ku nga switwari, switwalana na switatisi. Ku na swirho swa mbulavulo leswi tirhisiwaka ku vumba mipfuwawulo leyi, swo fana na milomo, meno, ririmi, xindzin’wana, malaka, lakalaka na mahahu, baku ra nomo na baku ra nhompfu.
Leswi marito lama ya pfaka ya tirhisiwa ku lebula swifaniso swa swirho swa mbulavulo, swa laveka leswaku ya komisiwa ya ta kota ku tirhisa ndhawu leyitsanana loko ya tsariwa ephepheni. Kufikela sweswi a ku si vumbiwa mikomiso ya marito lama tirhisiwaka eka ntivompfumawulo wa Xitsonga. Vanyingi va ha tirhisa mikomiso ya Xinghezi kufana na Marivate nav (1988:40)[2] va nga tsala, xikombiso: “NT = Nasal tract (Baku ra nhompfu)”.