Ngwenya

Ngwenya ( ndyangu wa Crocodylidae ) kumbe ngwenya ya ntiyiso i xihadyani lexikulu, lexi hanyaka hi xiphemu xa mati lexi hanyaka eka tindzhawu hinkwato to hisa eAfrika, Asia, Amerika na Australia . Rito "crocodile" minkarhi yin’wana ritirhisiwa hiku olova swinene ku katsa swirho hinkwaswo leswinga kona swa xileriso Tingwenya, leswi katsaka ti swinyenyana na tingwenya ta le America (hinkwaswo swirho swa ndyangu wa Tingwenya leti kumekaku e Amerika ), gharial na gharial ya mavunwal (hinkwaswo swirho swa ndyangu wa Gavialidae ) xikan’we na ti taxa tin’wana letinga nyamalala . Xitsalwana lexi xi ta tirhisa ngwenya kumbe ngwenya ya ntiyiso ku kombetela ntsena eka tinxaka leti katsekaka hi ku hlawuleka kuya hi mintlawa ya swiharhi eka ndyangu wa Crocodylidae, leti nga kona kumbe leti nga nyamalala .

Vukulu bya tingwenya, xivumbeko xa tona, mahanyelo ni ndlela leyi ti hanyaka swa hambana eka tinxaka . Hambiswiritano, ti na swilo swo fana eka tindhawini leti. Tingwenya hinkwato i swiharhi leswi hanyaka matini ni le misaveni naswona ti tala ku hlengeletana eka tindzhawu ta mati yo tenga tofana na milambu, mativa, tindzhawu ta mati naswona minkarhi yin'wana eka mati ya munyu na mati ya munyu . I swiharhi leswi dyaka nyama, swidya ngopfu swihadyani swa marhambu ya nhloko swofana na tihlampfi, swihadyani leswi hahaka, swinyenyani na swihadyani leswi mamisaka, naswona minkarhi yin’wana swidya swihadyani leswinga riki na marhambu ya nhloko swofana na ti molluscs nati crustaceans, kuya hi muxaka na malembe na malembe ya tona. Tingwenya hinkwato i tinxaka ta le tindhawini leti hisaku , ku hambana ni ti- alligator, ti nga ni vuxiyaxiya swinene eka xirhami . Tinxaka to tala ti le khombyeni ro hela, tin'wana ti hlawuriwile tanihi leti nga ekhombyeni lerikulu ro herisiwa .