Dyondzo ya matimu

Matimu i dyondzo leyi hleriweke ya nkarhi lowu nga hundza, leyi kongomisiwaka ngopfu eka nkarhi lowu nga hundzukiki wa vanhu. Tanihi dyondzo yi kambisisa ni ku hlamusela vumbhoni ku vumba marungula ya leswi humeleleke ni ku hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini swi humelerile.Vativi van'wana va vula leswaku matimu i sayense ya ntshamisano, kasi van'wana va ma teka ma ri xiphemu xa tidyondzo ta vumunhu kumbe va ma teka tanihi dyondzo leyi hlanganisiweke. Minjhekanjhekisano leyi fanaka yi rhendzele xikongomelo xa matimu - hi xikombiso, loko xikongomelo xa yona lexikulu ku ri xa dyondzo, ku paluxa ntiyiso, kumbe ku dyondza tidyondzo eka nkarhi lowu nga hundza.Hi ku angarhela, rito matimu a ri vulavuli eka dyondzo kambe eka nkarhi lowu nga hundza hi woxe, minkarhi ya nkarhi lowu nga hundzaka, kumbe eka matsalwa ya nkarhi lowu hundzeke.

Ndzavisiso wa matimu wu titshege hi swihlovo swa masungulo na swa vumbirhi ku pfuxeta swiendlakalo swa nkarhi lowu hundzeke na ku tiyisisa tinhlamuselo. Nxopaxopo wa swihlovo wu tirhisiwa ku kambela swihlovo leswi,ku kambela ntiyiso wa swona,leswi nga endzeni na ku tshembheka ka swona.Van’wamatimu va lwela ku hlanganisa mavonelo ya swihlovo swo hlayanyana ku hluvukisa xitlhokovetselo lexi hlanganeke.Swikolo swo hambana swa mihleketo, swo tanihi positivism, xikolo xa <i id="mwLA">Annales</i>, Marxism,na postmodernism,swi na maendlelo yo hambana ya maendlelo.